Skala Mallampatiego (Mallampati scale)

Określa położenie języka z stosunku do podniebienia miękkiego i języczka, używana w ocenie ciasnoty ustno-gardłowej. Pacjent jest proszony o najszersze możliwe otwarcie ust i najdalsze wysunięcie języka, bez wydawania dźwięków.

I – widoczne jest podniebienie miękkie i cały języczek
II – widoczne jest podniebienie miękkie i część języczka
III – widoczne jest podniebienie miękkie i tylko podstawa języczka
IV – podniebienie miękkie nie jest widoczne

Skala senności Epworth (Epworth day sleepness scale)

8 pytań, na które odpowiedź określa szansę na zaśnięcie
(0 – brak, 1 – mała, 2 – umiarkowana, 3 – duża)
Maksymalnie 24 pkt.
0 – 8 pkt – norma
9 – 13 pkt – nadmierna senność łagodna
14 – 17 pkt – nadmierna senność umiarkowana
> 17 pkt – nadmierna senność ciężka

  1. Czytanie na siedząco
  2. Oglądanie telewizji
  3. W miejscu publicznym na siedząco (np. w teatrze lub w trakcie spotkania)
  4. Jako pasażer w samochodzie po godzinnej jeździe bez przerwy
  5. Odpoczywania na leżąco po południu, o ile pozwalają na to okoliczności
  6. Rozmawianie z kimś na siedząco
  7. Na siedząco w spokoju po obiedzie bez alkoholu
  8. W samochodzie po zatrzymaniu się na kilka minut w korku ulicznym

Ocena TK przed zabiegiem endoskopowym zatok (Sinus CT preoperative evaluation)

C – cribriform plate (blaszka sitowa)
Ocena położenia i głębokości blaszki sitowej kości sitowej. Obecna jest klasyfikacja wg KEROSa (1962) głębokości blaszki sitowej w stosunku do poziomu przedniego dołu czaszki. Głęboki tzw. rowek węchowy (typ 3) jest sytuacją z podwyższonym ryzykiem uszkodzenia w tym miejscu podstawy czaszki i ew. płynotoku.
I – 1-3 mm (26,3%)
II – 4-7 mm (73,3%)
III – 8-16 mm (0,5%)

L – lamina papyracea (blaszka papierowata)
Ocena położenia oraz zachowania ciągłości blaszki oczodołowej kości sitowej. Ubytek może świadczyć o przebytym urazie, czy leczeniu operacyjnym w tym regionie. Położenie przyśrodkowe od płaszczyzny wejścia do zatoki szczękowej zwiększa ryzyko jej uszkodzenia oraz utrudnia otwarcie zatoki szczękowej ( często w sytuacji jej hipoplazji).

O – Onodi cells (komórka/i klinowo-sitowe)
Ocena występowania komórki sitowia tylnego, która położona jest do tyłu i do góry od płaszczyzny wejścia do zatoki klinowej. Jej obecność, naraża na ryzyko uszkodzenia nerwu wzrokowego w przypadku zabiegu zatok, jeśli jej budowa i położenie nie zostało dokładnie ocenione przed operacją. Może w całości otaczać nerw wzrokowy.

S – sphenoid sinus (zatok klinowa)
Upowietrznienie, symetria i stan zatoki klinowej.

E – ethmoidal arteries (tętnice sitowe)
Położenie wejścia tętnic sitowych przedniej i tylnej na podstawie czaszki w miejscu jej wejścia do oczodołu. Struktury kostne w tym miejscu tworzą charakterystyczny „dziubek”. Jeśli jest on położony w poziomie lub bardzo blisko podstawy czaszki jet to wariant bezpieczny. Jeśli jest położony nisko, stwarza większe ryzyko przerwania jednej z tętnic sitowych i związany z tym krwotok.

R – recessus frontalis (zachyłek czołowy)
Anatomia zachyłka czołowego, czyli droga drenażu zatoki czołowej. Dokładna ocena możliwa przy wykorzystaniu wszystkich 3 płaszczyzn – czołowej, poprzecznej i strzałkowej. Ważne jest, czy droga prowadzi przyśrodkowo, czy bocznie od górnego przyczepu małżowiny nosowej środkowej oraz ile komórek i jak dużych jest na operacyjnej drodze otwarcia zachyłka. Najwygodniej analizę taką przeprowadzić na ekranie z widocznymi wszystkimi trzema płaszczyznami i liniami topograficznymi (np. OSIRIX, Radiant)

opracowano dzięki uprzejmości Pana dr n. med. Kornela Szczygielskiego

Nowotwory masywu szczękowo-sitowego – klasyfikacja TNM (Maxillofacial neoplasm – TNM classification)

T

Nowotwory zatoki szczękowej

  • T1 – guz ograniczony do błony śluzowej zatoki szczękowej bez naciekania i niszczenia kości
  • T2 – guz nacieka lub niszczy kość obejmując podniebienie twarde i/lub przewód nosowy środkowy, nie penetruje na tylną ścianę zatoki i wyrostki skrzydłowe
  • T3 – guz nacieka jedną z wymienionych struktur – tylna ściana zatoki szczękowej, tkanka podskórna, ściana dolna lub przyśrodkowa oczodołu, dół skrzydłowo-podniebienny, sitowie
  • T4a – guz nacieka przedni odcinek oczodołu, skórę policzka, wyrostki skrzydłowe, dół podskroniowy, blaszkę sitową kości sitowej, zatokę klinową lub czołową
  • T4b – guz nacieka: szczyt oczodołu, oponę twardą, środkowy dół czaszki, nerwy czaszkowe (poza V2), część nosową gardła lub stok

Jama nosa i sitowie

  • T1 – guz ograniczony do jednej okolicy bez naciekania kości
  • T2 – guz obejmuje dwie okolice w pojedynczym regionie lub szerzy się, obejmując sąsiedni region w kompleksie nosowo-sitowym z lub bez naciekania kości
  • T3 – guz nacieka ścianę dolną lub przyśrodkową oczodołu, zatokę szczękową, podniebienie, blaszkę sitową kości sitowej
  • T4a – guz nacieka: przedni odcinek oczodołu, skórę nosa i policzka, w niewielkim stopniu przedni dół czaszki, wyrostki skrzydłowe, zatokę klinową lub czołową
  • T4b – guz nacieka: szczyt oczodołu, oponę twardą, środkowy dół czaszki, nerwy czaszkowe (poza V2), część nosową gardła lub stok

N

  • N1 – przerzut w pojedynczym węźle chłonnym po stronie guza < 3 cm
  • N2a – przerzut w pojedynczym węźle chłonnym po stronie guza  3 – 6 cm
  • N2b – przerzuty w licznych węzłach chłonnych po stronie guza, żaden nie przekracza 6 cm
  • N2c –  przerzuty obustronne lub po stronie przeciwnej, ale żaden węzeł nie przekracza 6 cm
  • N3 – przerzut w węźle chłonnym przekraczający 6 cm

Klasyfikacja T nowotworu jamy ustnej (T classification of the oral cavity cancer)

  • Ti – nowotwór przedinwazyjny
  • T1 – guz mniejszy od 2 cm w największym wymiarze
  • T2 – guz mniejszy od 4 cm w największym wymiarze
  • T3 – guz przekracza 4 cm w największym wymiarze
  • T4 (warga) – guz przekracza korową warstwę kości, nacieka nerw zębodołowy dolny, dno jamy ustnej lub skórę twarzy
  • T4a (jama ustna) – guz nacieka głębokie zewnętrzne mięśnie języka, zatokę szczękową, skórę twarzy
  • T4b (jama ustna) – guz nacieka mięśnie żwacze, wyrostek skrzydłowy, podstawę czaszki i/lub tętnicę szyjną wewnętrzną

Dysplazja i rak przedinwazyjny (Dysplasia and carcinoma in situ)

  • Dysplazja małego stopnia – zmiany obejmują 1/3 dolną grubości nabłonka
  • Dysplazja średniego stopnia – zmiany obejmują dolne 2/3 grubości nabłonka
  • Dysplazja dużego stopnia – nieprawidłowe komórki znajdują się również w górnej 1/3 grubości nabłonka

Rak przedinwazyjny (Carcinoma in situ) różni się od dysplazji dużego stopnia występowaniem atypowych figur podziału oraz zajęciem prawie całej grubości nabłonka.

Klasyfikacje nowotworów masywu szczękowo-sitowego (Maxillofacial neoplasms classifications)

  1. 1906r. Sebileau – suprastruktura, mezostruktura i infrastruktura
  2. 1933r. Ohngren – 4 grupy w zależności od położenia – płaszczyzna Ohngrena (od kąta przyśrodkowego oka do kąta żuchwy) – część tylno-górna, tj. suprastuktura  i część przednio-dolna, tj. infrastruktura oraz płaszczyzna pionowa przebiegająca przez źrenicę – część przyśrodkowa i boczna; guzy infrastruktury rokują lepiej